İşlemci 95 derecede çalışıyorsa performans kaybediyor mu?

0

BEĞENDİM

ABONE OL

News

İşlemcinin 95 derecede çalışması, tek başına thermal throttling yaşandığını yahut performansın kesinlikle düştüğünü göstermiyor. Kimi işlemciler için 95 derece üreticinin belirlediği azami çalışma sıcaklığıyken öbür bir modelde termal hudut 100, 105 yahut 110 derece olabiliyor. Tıpkı sıcaklık iki farklı işlemcide farklı mana taşıyabiliyor.

Thermal throttling, işlemcinin sıcaklığı denetim etmek için frekansı ve güç tüketimini şuurlu olarak azaltmasıdır. İşlemcinin yüksek sıcaklıkta çalışması ile sıcaklık sebebiyle suratını düşürmesi tıpkı durum değil. Gerçek performans kaybını anlamak için sıcaklığın yanında saat suratları, paket gücü, termal hudut göstergeleri ve tekrarlanabilir test sonuçları incelenmelidir.

İşlemci 95 dereceye ulaştığında thermal throttling başlayıp başlamayacağını modelin Tjmax kıymeti belirliyor. Tjmax, işlemcinin iç sıcaklık sensörleri üzerinden takip edilen azami çalışma sonunu tabir ediyor.

Intel, bu kıymetin esere nazaran değiştiğini ve birçok şimdiki işlemcide 100 ile 110 derece arasında bulunduğunu belirtiyor. İşlemci sonuna ulaştığında dahili termal denetim sistemleri güç ve frekansı azaltarak sıcaklığı sınırlıyor.

Tjmax bedeli 100 derece olan bir işlemcinin 95 derecede çalışması, işlemcinin termal sona çok yaklaştığını gösteriyor lakin direkt throttling delili oluşturmuyor. İşlemci hâlâ belirlenen güç ve frekans hudutlarında çalışıyor olabilir.

Azami sıcaklığı 95 derece olan öbür bir işlemcide ise birebir bedel direkt termal hududa karşılık gelebiliyor. Örneğin AMD Ryzen 9 9950X3D’nin resmî azami çalışma sıcaklığı 95 derece olarak belirtiliyor.

Bu sıcaklığa ulaşılması, Precision Boost algoritmasının termal hudut sebebiyle daha fazla frekans artıramadığı yahut frekansı dengelediği bir çalışma noktası oluşturabilir.

Yüksek sıcaklık ile throttling arasındaki fark frekans davranışında görülüyor. İşlemci yük başlarken 5,2 GHz’e çıkıyor, 95 dereceye ulaştıktan sonra 4,7 GHz’e geriliyor ve bu sırada termal limit göstergesi etkinleşiyorsa sıcaklık kaynaklı performans sınırlaması bulunuyor.

İşlemci 95 derecede sabit kalırken saat suratını ve paket gücünü koruyorsa sıcaklık yüksek olsa bile bariz bir thermal throttling oluşmamış olabilir. İşlemci, soğutucunun uzaklaştırabildiği ısıyla üretilen ısının dengelendiği noktada çalışıyor olabilir.

Thermal throttling sırf sıcaklık bedeline bakılarak teşhis edilmemeli. İşlemcinin sıcaklık hududu, frekans değişimi, güç tüketimi ve donanım izleme yazılımındaki limit kaydı birlikte değerlendirilmelidir.

Modern boost sistemleri işlemcinin kullanılabilir güç, akım ve sıcaklık kapasitesini performansa dönüştürüyor. İşlemci serin, güç hudutlarının altında ve kâfi akım kapasitesine sahipse frekansı yükseltiyor. Sonlardan biri yaklaştıkça frekans artışı duruyor.

AMD Precision Boost 2; işlemci sıcaklığı, faal çekirdek sayısı, soket gücü, anakartın sağlayabildiği akım ve iş yükü üzere değişkenleri daima kıymetlendiriyor. Frekans, bu sonlardan birine ulaşılıncaya kadar otomatik olarak artırılıyor.

Bu yapı sebebiyle azami sıcaklığı 95 derece olan bir işlemci ağır çok çekirdekli yükte direkt 95 dereceye çıkabilir. Soğutucu iyileştirildiğinde sıcaklık kesinlikle büyük oranda düşmek zorunda değil. Boost algoritması oluşan yeni termal alanı daha yüksek frekans ve güç için kullanarak işlemciyi tekrar sıcaklık hududuna yaklaştırabilir.

Daha güçlü soğutucunun yararı sırf termometrede daha düşük bir sayı görmek değil. İşlemci tıpkı sıcaklıkta daha yüksek paket gücü ve daha yüksek sürdürülebilir frekansla çalışabilir. Bu sebeple iki sistem de 95 derece gösterirken daha güçlü soğutucuya sahip sistem daha yüksek performans verebilir.

İşlemci 95 dereceyi hedeflerken sıcaklığı sabit tutabilmek için frekansı küçük adımlarla düzenleyebilir. Frekansın birkaç on megahertz yahut birkaç yüz megahertz değişmesi, sıcaklığın denetimden çıktığı manasına gelmiyor. Boost algoritması inançlı hudut içinde ulaşılabilecek en yüksek çalışma noktasını arıyor.

Bu davranış bütün işlemcilerde tıpkı değil. Birtakım modeller güç hududuna sıcaklık hududundan evvel ulaşıyor ve 70 ya da 80 derecede dengeleniyor. Diğer bir işlemci daha yüksek güç kullanarak direkt termal hududa çıkabiliyor.

Anakart ayarları da sonucu değiştiriyor. Precision Boost Overdrive, artırılmış Intel güç limitleri yahut anakartın performans profilleri işlemcinin daha yüksek güç tüketmesine müsaade verebiliyor. Daha fazla güç ekseriyetle daha yüksek sıcaklık oluştururken sürdürülebilir frekansı da artırabiliyor.

İşlemcinin sıcaklık yükseldikçe daha düşük boost frekansında çalışması her vakit resmî thermal throttling düzeneğinin devreye girdiği manasına gelmiyor. Boost frekansları sıcaklığa bağlı olarak termal hududa ulaşmadan evvel de değişebiliyor.

Intel Thermal Velocity Boost, işlemci azami sıcaklığının gereğince altında olduğunda ve güç bütçesi bulunduğunda standart turbo frekanslarının üzerine ek frekans sağlayabiliyor. İşlemci ısındığında bu ek frekans basamakları kaybolabilir lakin işlemci şimdi Tjmax düzeyine ulaşmamış olabilir.

Örneğin serin çalışan işlemci kısa vadeli olarak 5,5 GHz görürken sıcaklık yükseldiğinde 5,3 GHz’e inebilir. Bu değişim, işlemcinin aşırı ısınma sebebiyle acil muhafaza uyguladığı manasına gelmeyebilir. Sadece sıcaklığa bağlı ek boost alanı kullanılamaz hâle gelmiş olabilir.

AMD Precision Boost da termal alan azaldıkça ulaşılabilen frekansı kademeli biçimde değiştirebiliyor. İşlemcinin 80 derecede 5,1 GHz, 90 derecede 5,0 GHz ve 95 derecede 4,9 GHz çalışması mümkün. Frekans değişimi algoritmanın olağan çalışma aralığında gerçekleşebilir.

Bu durumda daha düşük sıcaklık işlemcinin biraz daha yüksek performans sunmasını sağlayabilir. Fakat “daha serin olsaydı daha süratli çalışırdı” tabiri ile “işlemci thermal throttling yapıyor” sözü birebir değil.

Thermal throttling, belirlenen termal hududun korunması maksadıyla frekans ve voltajın sonlandırılmasıdır. Boost kaybı ise daha yüksek sıcaklık sebebiyle fırsatçı ek frekansların kullanılamamasını da kapsayabilir.

Bir işlemci sıcaklık sebebiyle azami boost bedelinden 100 MHz düşük çalışabilir lakin termal throttling göstergesi kapalı olabilir. Öteki bir işlemci Tjmax’a ulaştığında frekansını çok daha sert düşürebilir. Performans farkının boyutu her iki durumda tıpkı olmaz.

Sıcaklık ile performans kaybı arasında bütün işlemcilere uygulanabilecek sabit bir oran bulunmuyor. İşlemcinin 95 derecede yüzde 5, yüzde 10 yahut yüzde 20 daha yavaş çalıştığı direkt söylenemez.

Performans kaybı, işlemcinin sıcaklık sebebiyle ulaşamadığı frekansa ve iş yükünün işlemciye ne kadar bağlı olduğuna nazaran değişiyor. 5,0 GHz’den 4,9 GHz’e inen bir işlemciyle 5,0 GHz’den 3,5 GHz’e düşen işlemcinin kaybı birebir değil.

Oyun ekran kartı sonundaysa işlemci frekansındaki düşüş ortalama FPS üzerinde ölçülemeyecek kadar küçük kalabilir. İşlemci hududunda çalışan yüksek kare süratli oyunlarda ise saat suratı düşüşü ortalama FPS ve yüzde 1 düşük FPS kıymetlerini etkileyebilir.

Render, görüntü kodlama ve yazılım derleme üzere işlemciyi uzun müddet tam yük altında tutan işlerde sürdürülebilir frekans daha değerli. İşlemci sıcaklık sebebiyle birinci dakikadaki frekansını koruyamıyorsa testin ilerleyen kısmında tamamlanma mühleti uzayabilir.

Performans kaybını ölçmek için testin birinci birkaç saniyesine değil, işlemci termal istikrara ulaştıktan sonraki sonuca bakılmalıdır. Soğuk işlemci testin başında kısa mühlet yüksek frekans gösterebilir. Soğutucu ve kasa içi sıcaklık yükseldikçe sürdürülebilir saat suratı ortaya çıkar.

Aynı test arka arkaya birkaç defa çalıştırıldığında birinci sonuçla sonraki sonuçlar arasında besbelli fark oluşuyorsa ısınmaya bağlı frekans değişimi bulunabilir. Lakin güç mühletleri, arka plan süreçleri ve testin değişkenliği de sonuçları etkileyebileceği için sırf tek çalıştırmayla karar verilmemeli.

İşlemci 95 derecede çalışıyor lakin benchmark puanı tıpkı modelin emsal güç ayarındaki olağan sonuçlarına yakınsa önemli performans kaybı bulunmayabilir. Puan besbelli biçimde düşükse frekans, güç, akım ve termal limit göstergeleri başka ayrı incelenmelidir.

En muteber belirti, termal hudut göstergesinin aktifleşmesiyle birlikte frekansın yahut gücün azaltılmasıdır. Intel XTU, thermal throttling, power limit throttling ve current/EDP limit throttling üzere sebepleri başka gösterebiliyor. Bu ayrım kıymetlidir zira işlemcinin frekans kaybetmesi her vakit sıcaklıktan kaynaklanmıyor.

Power limit throttling, işlemcinin müsaade verilen güç sonuna ulaştığını gösteriyor. İşlemci sıcaklığı 75 derece olsa bile güç limiti sebebiyle frekansı düşebilir. Bu durum termal throttling değil.

Current yahut EDP limit throttling, işlemci ya da anakart güç devresinin belirlenen akım hududuna ulaşmasıyla ilişkili. Düşük kapasiteli bir anakart, yüksek güç tüketen işlemciyi sıcaklık sonundan evvel akım sebebiyle sonlandırabilir.

AMD Ryzen Master; işlemci sıcaklığını, PPT soket güç hududunu, TDC daima akım sonunu ve EDC zirve akım sonunu izleyebiliyor. Uygulamada belirlenen azamî sıcaklık, frekans ve voltajın termal olarak sınırlandığı noktayı söz ediyor.

Kontrol sırasında çekirdek frekansları, CPU paket gücü, sıcaklık ve limit göstergeleri tıpkı vakit çizelgesinde izlenmelidir. Sıcaklık Tjmax’a ulaştığı anda güç ve frekans düşüyorsa termal sınırlama bulunuyor.

İşlemci frekansı düşerken sıcaklık da düşüyorsa müdafaa sistemi beklenen biçimde çalışıyor olabilir. Frekans azaldığı hâlde sıcaklık Tjmax’ın üzerinde kalmaya devam ediyor yahut sistem kapanıyorsa soğutucu montajı, pompa, fanlar ve kasa hava akışı denetim edilmelidir.

Yalnızca Görev Yöneticisi’ndeki genel işlemci suratına bakmak kâfi değil. Bu bedel bütün çekirdeklerin farklı frekanslarını, kısa müddetli zirve suratlarını ve sınırlama sebeplerini detaylı biçimde göstermiyor.

Test sırasında tek çekirdeğin sıcaklık sonuna ulaşması da bütün işlemcinin birebir sıcaklıkta olduğu manasına gelmiyor. Thermal control sistemi en sıcak çekirdeğe yahut işlemci içindeki sıcak noktaya nazaran devreye girebilir.

95 derecenin oyunlarda olağan kabul edilip edilmeyeceği işlemci, kasa, soğutucu ve oyun yüküne bağlı. Azami sıcaklığı 95 derece olan ve üretici boost algoritmasıyla bu sona yaklaşan bir işlemcide paha teknik çalışma hudutları içinde olabilir.

Bununla birlikte oyunlar birçok vakit bütün çekirdekleri daima yüzde 100 kullanmıyor. Güçlü bir masaüstü soğutucuyla oyun sırasında daima 95 derece görülmesi, işlemci modelinin güç tüketimi ve oyundaki yükle karşılaştırılmalıdır.

Shader derleme, harita yükleme, oyun açılışı ve menüler kimi oyunlarda oynanıştan daha yüksek işlemci yükü oluşturabiliyor. Kısa vadeli 95 derece sıçraması ile saatler boyunca termal hududa sabitlenmek birebir formda değerlendirilmemeli.

Dizüstü bilgisayarlarda yüksek sıcaklıklar daha sık görülüyor. İnce kasalar, ortak CPU-GPU soğutması ve üreticinin agresif performans profili işlemciyi termal sona yakın çalıştırabilir. Dizüstü üreticileri güç, akım ve fan davranışını kendi kasa dizaynlarına nazaran belirleyebiliyor.

Oyundaki performans sabit, işlemci frekansı korunuyor ve thermal throttling kaydı oluşmuyorsa sırf 95 derece görülmesi direkt FPS kaybı ispatı değil. Fan gürültüsü, kasa sıcaklığı ve uzun müddetli çalışma şartları tekrar denetim edilebilir.

Oyun başladıktan kısa müddet sonra frekans sert biçimde düşüyor, frametime bozuluyor ve termal limit etkinleşiyorsa soğutma kapasitesi performansı sınırlıyor olabilir.

İşlemcinin kendi Tjmax pahası 90 dereceyse 95 derece olağan çalışma aralığının üzerinde bulunur. Modelin resmî sıcaklık hududu denetim edilmeden genel bir kıymetlendirme yapılmamalı.

İşlemci düşük güç tüketiminde 95 dereceye ulaşıyorsa soğutma sisteminde sorun bulunabilir. Örneğin yüksek performanslı masaüstü işlemci ağır testte 200 W tüketirken 95 dereceye ulaşabilir. Birebir işlemci 40 yahut 50 W düzeyinde 95 derece oluyorsa soğutucu teması, pompa, termal macun yahut fan çalışması incelenmelidir.

Sıcaklık yük başlar başlamaz Tjmax’a çıkıyor ve frekans temel suratın altına kadar düşüyorsa soğutucu hakikat monte edilmemiş olabilir. Soğutucu tabanındaki gözetici sinema, yanlış montaj aparatı yahut çalışmayan pompa da benzeri davranış oluşturabilir.

Sıvı soğutmada işlemci 95 dereceyken radyatör ve hortumlar uzun müddet büsbütün soğuk kalıyorsa ısı sıvıya taşınmıyor olabilir. Pompa zamanı ve ilişkisi denetim edilmelidir.

İşlemci 95 dereceye sadece sentetik gerilim testinde ulaşıyor, oyunlarda daha düşük sıcaklıkta çalışıyor ve performansını koruyorsa sistem günlük kullanım açısından kâfi olabilir. Sentetik testler gerçek uygulamalardan daha yüksek ve daima güç yükü oluşturabilir.

Sıcaklık azaltılmak isteniyorsa fan eğrisi, kasa hava akışı, soğutucu montajı ve işlemci güç ayarları denetim edilebilir. Daha düşük güç limiti performansta küçük bir değişim karşılığında sıcaklık ve gürültüyü besbelli biçimde azaltabilir.

Undervolt da güç tüketimini ve sıcaklığı düşürebilir lakin her işlemci ve anakart tıpkı ayarları desteklemiyor. Fazla voltaj düşürülmesi hesaplama yanlışlarına, uygulama çökmelerine yahut sistem kararsızlığına yol açabilir.

İşlemci 95 derecede çalışırken rastgele bir ayar değiştirmeden evvel gerçek sınırlama sebebi belirlenmelidir. Güç limitine takılan bir sistemi sırf daha büyük soğutucuyla düzeltmek mümkün olmayabilir. Termal hududa ulaşan sistemde ise akım limitini yükseltmek sıcaklığı daha da artırabilir.